آرشیو مجلات

گفت و گو با دکتر فاطمه دانشور در حول محور « نقش زن در تجارت الکترونیک » 1397/07/15

article img

فاطمه دانشور ، بانویی است کارآفرین ، فعال در اجتماع ، بازرگان و معدن دار که در نیمه آذرماه 1353 ، پا به عرصه ی حیات نهاد. او تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی ارشد در رشته ی مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی و تا مقطع دکتری در رشته ی مدیریت کسب و کار و رفاه اجتماعی ارتقا بخشیده است. دکتر دانشور ، موسس و بنیانگذار شرکت های تجاری متعددی در حوزه های گوناگون همچون ، شرکت های بازرگانی ، معدنی ، خدماتی بهداشتی ، مسافرتی گردشگری و ... است که در داخل و خارج از کشور موفق عمل میکنند. او از اعضای فعال در انجمن های زنان کارآفرین ، انجمن تجارت الکترونیک ایران ، شورای شهر تهران ، اتاق بازرگانی ایران و تهران و چندین تشکل و کمیسیون دیگر است که در این بین ، ظاهراً آنچه بیشتر برای او مقدس و جدی است ، موسسه نیکوکاری مهرآفرین است که در قالب یک مرکز حمایت از نیازمندان و بطور ویژه زنان و کودکان بدسرپرست ، با شعبی در تهران و سایر شهرهای ایران ، فعالیت دارد. او اولین زنی است که بر کرسی ریاست یکی از 18 کمیسیون تخصصی اتاق بازرگانی ایران ، به اسم کمیسیون « اخلاق کسب و کار و مسئولیت های اجتماعی » تکیه زده است. فعالیت های وی بخصوص در حوزه های اجتماعی ، در شورای شهر نیز پیگیری شده است. از قبیل : پرداختن به مساله ی اعتیاد مادران و کودکان ، الزام شرکتهای طرف قرارداد شهرداری تهران به انجام فعالیت های موثر اجتماعی ، آزادسازی زنان زندانی ، پرداخت تسهیلات به زنان سرپرست خانوار و ... .
دکتر فاطمه دانشور بانویی است که از ابتدا و بدون سرمایه ی مالی و البته سرشار از سرمایه اراده و ایده ، روی پای خود ایستاده و ثروت را به خدمت انسانیت درآورده است. شخصیتی که امروز توسط بسیاری شناخته شده و الگویی کم نظیر برای زنان و مردان ایران زمین است. جنگ مداوم او برای اثبات خویش و کنار زدن موانع تبعیض جنسیتی از راه خود و دیگر زنان فعال اجتماع ، هنوز ادامه دارد. او رویاهایش را زندگی میکند و تحقق رویاهای صدها زن و مرد و جوان و کودک دیگر را میسر ساخته است.
جانش دور از گزند ، راهش هموار و دستاوردهایش مستدام!
 

در ادامه گفت و گویی را میخوانید ، که در حول محور « نقش زن در تجارت الکترونیک » تهیه شده است:


1) در حوزه تجارت الکترونیک ، چه نقشی برای خلاقیت قائل هستید ؟
امروزه یکی از شروط موفق شدن در فضاهای کاری ، داشتن خلاقیت است. جهان الکترونیک هم از این قاعده مستثنی نیست. به نظر من یکی از الزامات در حوزه تجارت الکترونیک ، نوآور و مبتکر بودن است. دانش به روز داشتن ، علاقمند بودن و صرف زمان برای اهداف کاری ، میتواند از دیگر گزینه های موفقیت باشد. ناگفته نماند که آموزش دیدن و ورود آگاهانه در این رابطه ، به همراه ذهن خلاق در همه ی حوزه های تجاری که امروز به سمت الکترونیکی شدن میرود، موثر است.
2 ) آیا اثرات بیکاری در زنان و مردان به یک اندازه مخرب است؟
از آنجا که امروز ، مسئولیت ها مشترک به دوش زنان و مردان است ، اثر مخرب بیکاری هم بر هر دو طیف دیده می شود. اما رشد آسیب های اجتماعی در زنان موید این مطلب است که اگر آنها بیکار بمانند بیشتر در معرض آسیب های اجتماعی قرار میگیرند . اعتیاد در زنان رو به رشد است و این نسل آینده را تهدید میکند. چون زنان معتاد ، مادران معتاد را تشکیل میدهند و فرزندانی را به وجود می آورند که اعتیاد دارند و جامعه ما به شدت از این قضیه صدمه خواهد دید.
3 ) با توجه به اینکه امروزه فعالان اجتماعی نسبت به زنانه شدن فقر هشدار میدهند ، شما دلیل این پدیده را چه میبینید؟
یکی از دلایل زنانه شدن فقر این است که فرصت های کسب و کار برای زنان کمتر رخ میدهد و این فرصت ها را جامعه ی مردسالارانه کمتر برای زنان ایجاد میکند . این موانع ممکن است از سمت همسر ، پدر ، جامعه ی مرد سالار یا ازطرف سیاست گذاران مرد باشد و این ها آن فرصت بالندگی را در حوزه ی کسب و کار در عرصه اقتصاد از زنان میگیرد که به این دلایل زنان بیشتر از مردان در معرض فقر قرار میگیرند.
4 ) لطفاً نقش آموزش در اقتصاد دانش بنیان را برای مخاطبان تجارت پویا شرح دهید؟
آموزش در این حوزه بسیار حائز اهمیت است و متاسفانه یکی از موضوعاتی است که مغفول مانده ، هم در ساختار آموزشی کشور و هم در رسانه هایی که وظیفه آگاهی بخشی دارند. ما در این حوزه ها خیلی ضعیف عمل میکنیم  و با فقر آموزشی مواجه هستیم. کمبود منابع موجود هم ، مساله را سخت تر میکند. طبیعی است که دستگاههای متولی یا سیاستگذاران اقتصادی ، به این موضوع بپردازند . البته با توجه به اینکه بدنه تصمیم ساز و تصمیم گیرنده کشور ما پیر است ، خیلی نمیتواند ذهن  خود را با تحولات بسیار سریعی که در حوزه تجارت الکترونیک می افتد ، همراه کند. بنابراین ما در وزارتخانه هایی که مربوط به این نوع کسب و کار میشود ، خیلی مشکل داریم.
5) راجع به نقش فناوری در کارآفرینی ، توضیح دهید.
درحال حاضر کارآفرینی و کسب و کاری موفق است که بتواند با فناوری عجین باشد . اگر فناوری را از آن جدا کنیم قطعا به شکست محکوم میشود. امروز دیگر بازارهای کسب و کار نمیتواند سنتی و با مدلهای سابق اداره شود ، در واقع همان قدر که در گذشته یک بازاری قدیمی برای موفقیت در کسب خود میبایست به اصول کار و تجارت و مذاکره مسلط میبود ، در عصر حاضر نیز که عصر ارتباطات و اطلاعات است ، کسانی که می خواهند در این دوره موفق شوند ، قطعا باید اشراف کامل به اصول کار در این فضا را داشته باشند . چنانچه این آگاهی با خلاقیت هم عجین شود ، احتمال موفقیت بیشتری وجود خواهد داشت.
6) ورود و آشنایی زنان در تجارت الکترونیک را تا چه میزان ضروری میپندارید؟
همانطور که برای مردان حضور در فضاهای تجارت الکترونیک یک ضرورت است ، برای زنان هم چنین است . هرچند من معتقدم شاید زنان به دلیل نکته بینی و اینکه در دنیای تجارت الکترونیک شاید بتوانند بر مشکلات فرهنگی بیشتر فائق بیایند ، موفق تر هم بتوانند عمل بکنند ولی در اینجا احتیاج به تقویت اعتماد به نفس به صورت عمومی وجود دارد.
7) تلقی شما از نقش تجارت الکترونیک در معرفی صنایع دستی و محصولات خانگی زنان در سطح بین الملل چگونه است؟
این مسیر وقتی پذیرفتنی و موفق است که با خلاقیت و ایده پردازی همراه  باشد و به راحتی هم بتوان محصول را عرضه و ارائه کرد. درحال حاضر بسیاری از بازارهای ما جای خود را در فضای الکترونیک باز کردند و لازم است که این فضا هم شناخته شود و محصولات و ایده های جدید بر ای عرضه ی کالا متناسب با آن فضا طراحی شود .
8 ) از حیث روانشناسی، چه تفاوت هایی بین رهبری زنان و مردان در استارتاپ ها وجود دارد؟
زنان قدرت نفوذ و رهبری بیشتری دارند ، افراد منظم تری هستند ، اما بخاطر ضعف اعتماد به نفس از اقتدار کمتری برخوردارند که البته بهبود آن به تمرین و ممارست نیاز دارد ، ولی اگر با پشتکار عجین شود و در کنار فکر خلاق هم قرار بگیرد ، قطعا میتوانند رهبران اثربخشی شوند.
9 ) بنظر شما ساختارهای ذهنی زنان در میزان ایفای نقش آنان در کسب و کارهای اینترنتی تا چه میزان موثر است؟
ساختارهای ذهنی در همه چیز اثرگذار است . اینکه اعتماد و باور داشته باشند که میتوانند در هرحوزه ای از جمله این حوزه موفق شوند. به اعتقاد من یکی از ابزارهایی که همگان باید خود را به آن مسلح کنند زبان انگلیسی است و همچنین بروز کردن خود با این سیستم رو به گسترشی که هر روز  جای خود را در کسب و کار محکم تر میکند. من فکر میکنم که تقویت اعتماد به نفس ، آگاهی ، آموزش و تجربه ، بسیار راهگشاست.
10 ) آیا وجود زنان موفق در یک استارتاپ ، میتواند موثر باشد ؟
قطعا حضور زنان موفق میتواند موثر باشد. زنان از هم الگو میگیرند  و وجود یک زن موفق میتواند این اطمینان را به  سایرین بدهد که یک نفر این مسیر را با شرایط و محیط مشابه طی کرده و به موفقیت رسیده است . قطعا حضور زنان موفق در استارتاپها میتواند هم الگو باشد و هم مشوق.
11 ) آیا راه اندازی کسب و کارهای اینترنتی برای زنان از حیث وظایف خانوادگی، مقبولیت در اجتماع ، ثمردهی و صرف هزینه و زمان ، نسبت به نوع سنتی اش پذیرفته تر نیست؟
در مدل های جدید کسب و کار که با ارتباطات و سیل عظیم اطلاعات و داده ها مواجه هستیم ، قطعا ً کار در فضای مجازی با ابزارآلات الکترونیکی و اینترنتی خیلی راحت تر و به صرفه تر است و فشارهایی که در بازارهای سنتی بر زنان تحمیل میشده در فضای جدید تجارت الکترونیکی خیلی کمتر بروز میکند . من فکر میکنم این خود فرصتی است برای زنان . فقط کافی است بر ترسی که در وجودشان بخاطر مولفه های فرهنگی نهادینه شده ، غلبه کنند و  بتوانند بدون ترس و واهمه وارد تجارت هایی بشوند که در بستر فضای اینترنتی موجود است و تجارت الکترونیک گفته میشود. امروز ما دیگر از دوران ارباب رعیتی و حتی از روابط کارگر و کارفرمایی صرف عبور کردیم .  ما وارد عصر جدیدی شدیم که با سرعت دارد به فناوری های جدید مجهز میشود پس باید هرچه سریع تر خود را به آن برسانیم.
12 ) چرا زنان از کارآفرینی در بعد تجارت الکترونیک ، استقبال لازم را به عمل نمی آورند؟
زنان کلا از فضای کسب و کار استقبال نمیکنند ، حال چه سنتی چه الکترونیک .که اغلب به دلیل اعتماد به نفس پایین و ترس است.
13) چرا علی رغم حضور زنان در دانشگاه ها ، حضور آنان در عرصه های کارآفرینی کمرنگ دیده میشود؟
اینکه زنان کرسی های دانشگاه را بیشتر از مردان اشغال کرده اند ، اجتناب ناپذیر است و نشان دهنده این است که خود زنان حضور در عرصه های دانشگاهی را به حضور در عرصه های کسب و کار ترجیح میدهند و پسران حضور در عرصه های کسب و کار را ترجیح میدهند به حضور در دانشگاهها . این نشان دهنده نوعی عدم اعتماد به نفس و خطرپذیری در زنان است . توان ریسک پذیری آنها کمتر است و ترجیح میدهند وارد محیط هایی شوند که خطرپذیری کمتر دارد و از این رو دانشگاه را انتخاب میکنند. این پایین بودن اعتماد به نفس باز برمیگردد به همان مشکلات فرهنگی جامعه ما که از ابتدای کودکی اعتماد به نفس را در دختران میکشد. ما کلید واژه هایی در ادبیات گفتوگوهایمان داریم مثل »پسرم مراقب خواهرت باش » یا » دختر قشنگم ! پسر زرنگم ! » از همان ابتدا دختران را با اعتماد بنفس پایین بار می آوریم و اینکه » دخترم تو خودت نمیتوانی مراقب خودت باشی و حتما باید یک جنس مذکر مراقب تو باشد » این خود به خود در ضمیر ناخودآگاه کودک مینشیند و در بزرگسالی هم طبیعتاً آن حالت ترس را همراه خود دارد . بنابراین از ورود به فضاهایی که ریسک دارد ، پرهیز میکند . در صورتی که از الزامات محیط کسب و کار ، توان ریسک پذیری و خطر کردن است.
14 ) چه راهکارهایی برای افزایش مشارکت زنان کارآفرین در تجارت الکترونیک پیشنهاد میدهید؟
لازم است  NGO های فعال در این حوزه تشکیل شود و زنان ، فارغ از جنسیت به عضویت آن درآیند  و یک سری آموزش هایی را جهت تقویت روحی و روانی و اعتماد به نفس ببینند تا با جسارت بیشتری در عرصه های تجارت الکترونیک ورود کنند .
15 ) نقش دولت و نهادهای حکومتی در فراهم سازی بستر مناسب برای فعالیت زنان در تجارت الکترونیک را چگونه ارزیابی میکنید؟
NGO های زنان کم داریم . یک NGO  زنان کارآفرین داریم که منفعل است و خیلی فعال نیست. باید نهاد سازی و تشکل سازی د ر این حوزه ها صورت بگیرد و بهتر است که زنان پیشرو این کار را انجام بدهند و در عرصه های اجتماعی نهادسازی صورت بگیرد. مثلا زنان کارآفرینی که میخواهند در حوزه ی تجارت الکترونیک کار کنند در یک جا جمع شوند و تجربیات خود را با هم به اشتراک بگذارند . این اشتراک گذاشتن تجربیات ، خیلی میتواند به تقویت روحیه و توان ، پشتکار و به ریسک پذیری آنها کمک کند.
بهتر است دولت قوانین دست و پاگیر را بردارد ، مشوق هایی بگذارد وامتیازاتی را قائل بشود. دولت به همراه شرکت هایی که وابسته به آن هستند ، در حوزه مسئولیت پذیری اجتماعی ورود کند ، مثلا به عضویت درآوردن زنان در هیئت مدیره شرکت هایی که در این عرصه پیشتاز هستند ، قطعا یکی از الزامات تشویق زنان است که در خیلی از دولت ها علی الخصوص کشورهای پیشرفته ، این ها را انجام میدهند . مثلا این وارد قانون و جزء الزامات شده که شرکت ها حتما یک زن بعنوان عضو هیئت مدیره در شرکت داشته باشند. البته ما هنوز به آن مرحله نرسیدیم  و همین حضور زنان در سطوحی مثل هیئت مدیره خیلی میتواند هم آگاهی دهد هم دانش و هم جسارت  لازم را. واین تمرینی است برای اینکه خودشان بخواهند مستقلا کارهای بیشتری را در این حوزه انجام دهند
16 ) آیا زیرساخت های لازم برای راه اندازی کسب و کارهای مجازی به حدکفایت در اختیار زنان قرار دارد؟
خیر ما زیرساخت به حد کافی نداریم و مهمتر از آن  ضعف آموزش و آگاهی  رسانی است که بسیار مشکل زا شده است. همین قضیه باعث میشود که تا حد زیادی بستر آن هم فراهم نباشد .
17 ) نقش زنان دراتاق های بازرگانی بخصوص در حوزه تجارت الکترونیک را چگونه ارزیابی میفرمایید؟
متاسفانه اتاق بازرگانی با اینکه یکی از بزرگترین NGO های بخش خصوصی است اما عملکردی کاملا انحصارگرایانه داشته ، بخصوص در حوزه ی زنان . ما میبینیم که در طی بیش از یک دهه است که یک فرد بر مسند ریاست کانون زنان حضور دارد و آرا هم به گونه ای مهندسی میشود که از حضور دیگر زنان فعال جلوگیری کند . به این ترتیب دیگران در حاشیه قرار میگیرند و این اتفاق باعث میشود که بانوان خیلی از حوزه ها از جمله تجارت الکترونیک در این کارزار بیرون بمانند و نتوانند فرصت حضور پیدا کنند . متاسفانه این صندلی در اتاق بازرگانی ایران و تهران و دیگر شهرستانها حالت چرخشی ندارد و با توجه به شرایطی که آیین نامه های اتاق بازرگانی دارند ، به راحتی یک نفر میتواند سالهای سال بر کرسی های مسند اتاق بازرگانی تکیه بزند و مافیایی را ایجاد کند که بقیه این مافیا را نمیتوانند بشکنند. بنابراین ورود خیلی از فعالین زن به اتاق بازرگانی بسیار به سختی مقدور است.
18 ) زنان ایده پرداز در زمینه تجارت الکترونیک ، چگونه میتوانند به تسهیلات لازم برای راه اندازی کسب و کار خود دست پیدا کنند؟
من بعضاً میشنوم که بخش های مختلف ، تسهیلات در اختیار ایده پردازها میگذارند ولی اصلا رسانه ای نمیگردد و راجع به آن صحبتی نمیشود . بنابراین خیلی  ها از این اطلاعات بی خبرند . به همین دلیل از وجود چنین تسهیلاتی ، آگاه نیستند  و اگر هم باشند ، دریافت آن به سختی امکانپذیر  است. میزان تقاضا بسیار بالاست و منابع ، بسیار محدود و کم است.
19 ) چه میزان از مشکلاتی که برسر راه کارآفرینان زن قرار میگیرد ، صرفا بخاطر جنسیت ، ایجاد میشوند ؟
در حال حاضر مشکلات اقتصادی بسیار عمومی است ، فارغ از جنسیت . مشکلاتی وجود دارد که هم مردان و هم زنان درگیر آن هستند و هردو را مبتلا کرده است ، اما زنان در این بین و با این شرایط ، آسیب پذیرتر هستند . بخاطر فرهنگ حاکم بر جامعه که خود دلیل فشار مضاعفی بر زنان است . و دلیل دیگر این محدودیت اینکه ، ما در جامعه ای زندگی میکنیم که زن خیلی آزادی عمل در حوزه های ریسک پذیر اقتصادی ندارد و اگر در این حوزه ها بنا به شرایطی که الان بر اقتصاد ایران حاکم هست ، دچار ضرر ، زیان ، خسارت ، ورشکستگی و شرایط سخت شود ، طبیعتاً فشاری که به زنان وارد هست ، خیلی بیشتر از فشاری است که آقایان تحمل میکنند. مخصوصاً برای خانم هایی که صاحب خانواده و فرزند باشند . این را زمانی که در زندان زنان ، از زنانی بازدید میکردم که بخاطر ورشکستگی ، چک های برگشتی و درکل مشکلات اقتصادی در بند بودند ، به چشم میدیدم. سرزنش ها از طرف خانواده ، بستگان و جامعه درمورد آنها بسیار بیشتر است و این خود یک فشار روانی مضاعف را بر زنان تحمیل میکند.
20 ) مشکلات و موانع اجتماعی ، فرهنگی و اقتصادی ، تا چه میزان برای کارآفرینان زن در سیستم سنتی و مدرن تجارت ،ایجاد مانع میکند؟
بیشترین موانعی که بر سر راه زنان وجود دارد ، موانع فرهنگی است . به دلیل عدم پذیرش زن در عرصه های اقتصادی کلان  و سودآور. می بینیم که در این حوزه ، مثل خیلی از حوزه های دیگر ، زنان به سمت کسب و کارهایی که  کوچک اند  و درآمد زیادی ندارند رانده میشوند .  به نوعی در مقابل حضور زنان در عرصه های کلان تر کسب و کار ، قدرت بازدارندگی وجود دارد .
21 ) میزان شکاف جنسیتی در تجارت الکترونیک چقدر متفاوت با تجارت سنتی است؟
تصور من این است که شکاف جنسیتی در تجارت الکترونیک کمتر از حالت سنتی آن است.
22 ) آیا وجود جلسات هم اندیشی در بین زنان کارآفرین برای ایجاد شبکه های شغلی اینترنتی ، لازم و مفید است؟
قطعا جلسات هم اندیشی همراه با گفتگوی دوطرفه ، میتواند موثر باشد ، البته در شرایطی که هر دو طرف بتوانند صحبت کنند . در خیلی از جلسات هم اندیشی ما کار به نحوی است که یک نفر متکلم وحده است . بقیه باید گوش بدهند درحالی که فرصت صحبت به آنها داده نمیشود . همچنین این جلسات باید بازتر باشند به این ترتیب است که خیلی میتواند به خلاقیت ذهن کمک کند.
23 ) تقدیر از زنان کارآفرین در حوزه تجارت الکترونیک را لازم میدانید ؟ از طرف چه نهادهایی؟
یکی از چالش های اصلی در کشور ما ، فارغ از جنسیت و کار اقتصادی در حوزه های مختلف ، بحث تقدیرها است. تقدیرها در کشور ما خالی از اشکال نیست و ممیزی در آن خوب صورت نمیگیرد . همچنین بررسی ها در آن دقیق انجام نمیشود و از آدم های اصلح تقدیر نمیگردد . تقدیرها بیشتر از افرادی صورت میگیرد که خوب بلدند رزومه سازی کنند . من بارها شاهد بوده ام که در مراسم مختلف حتی از دستگاه هایی که برایم خیلی عجیب بود ، رزومه سازی صورت گرفته  و افرادی که واقعا کارا و موثر هستند ، معرفی و مطرح نمیشوند . خود این شیوه تقدیر ، بیشتر از اینکه مشوق باشد ، سرکوب گرایانه است . من فکر میکنم در نهادهای متولی و وزارتخانه های مربوطه ، معاونت فناوری مربوطه و اتاق های بازرگانی ، ساختاری باید ایجاد شود که بستر تقدیرهایی که بر مبنای اظهارات صحیح و ممیزی های درست باشد ، فراهم شود و صرفا به خود اظهاری ها و به رزومه سازی هایی که خیلی وقت ها اساس درستی ندارد ، اکتفا نشود.
در کل تشویق و تقدیر خودش مشوق است اگر به شیوه صحیح انجام گیرد . من توصیه میکنم این در برنامه کار دستگاههای متولی حتما قرار بگیرد.

تهیه شده در واحد اجتماعی تجارت پویا / سعیده موسوی



 

ثبت نظر