آرشیو مجلات

نقش دادگاه های داخلی در داوری تجاری 1398/03/01

article img

مقدمه :
باگسترش روابط تجاری، اختلافات تجاری نیز امری غیرقابل اجتناب است و البته طرفین باید تصمیم بگیرند که کدام یک از مراجع دادگاه و داوری را جهت حل و فصل این اختلافات برگزینند؟
برای ورود به مبحث جایگاه دادگاه های داخلی در داوری های تجاری بین المللی ، لازم است که چون هر بحث دیگر ابتدا تعریفی قانونی و رسمی از عنوان مذکور ارائه شود:
داوری ، از دیدگاه قانون داوری تجاری بین المللی ایران  در ماده 1 بند الف، به این شرح است :
« داوری » عبارت است از رفع اختلاف بین متداعیین در خارج از دادگاه به وسیله شخص یا اشخاص حقیقی یا حقوقی مرضی الطرفین و یا انتصابی.
داوری وقتی تجاری است که اختلاف مربوط به خرید و فروش خدمات، حمل ونقل، بیمه، امور مالی، خدمات مشاوره ای، سرمایه گذاری(بورس)، همکاریهای فنی، حق العمل کاری، پیمانکاری، و فعالیت های مشابه که برای کسب درآمد و سود است، باشد.
حال با توجه به این مساله که در داوری موردنظر ، ابعاد بین المللی نیز وجود دارد ، به ماده 1 قانون داوری تجاری بین المللی ایران بند ب نیز، رجوع میکنیم؛ که علی رغم مطرود شدن در قوانین بین المللی امروز ، نشانگر قبول نظریه ی تابعیتی است.:
« داوری بین‌المللی عبارت است از اینکه یکی از طرفین در زمان انعقاد موافقتنامه داوری به موجب قوانین ایران تبعه ایران نباشد».
براساس این بند در صورتی که دو طرف اختلاف ایرانی باشند، داوری راجع به آن اختلاف، داوری بین المللی نخواهد بود و یک داوری داخلی محسوب میگردد و لذا مشمول قواعد و احکام مندرج در قانون داوری تجاری بین المللی نیز نخواهد بود.
حتی اگر مال موضوع اختلاف در خارج واقع شده باشد، یا اقامتگاه طرفین اختلاف در خارج باشد و یا قرارداد داوری در خارج از کشور منعقد شده باشد.
قانون نمونه آنسیترال در این باره چنین مقرر می دارد:
داوری در صورتی بین المللی است که :
1- مرکز تجارت طرفین موافقتنامه داوری در زمان انعقاد قرارداد در کشورهای مختلف باشد( ملاک تفاوت زمان انعقاد موافقتنامه است .)
۲- یکی از محل های زیر خارج از کشوری است که مرکز تجارت ،عملیات یا اقامتگاه در آن کشور است:
الف – محل داوری
ب – محلی که قسمت اصلی اختلاف در آنجا واقع شده وآن محل خارج از عملیات طرفین هستش
ج – طرفین صریحا در توافقنامه داوری تصریح کرده باشند که موضوع اختلاف به بیش از یک کشور مرتبط هستش
ولی با توجه به ماده یک قانون داوری تجاری بین المللی ایران، داوری زمانی بین المللی است که یک شرط داشته باشد،آنهم اینکه یکی از طرفین در زمان انعقاد موافقتنامه به موجب قوانین ایران ،تبعه ایران نباشد.
باید گفت که داوری همچنان که از لحاظ قدمت بر دادرسی در دادگاههای ملی تقدم دارد ، مزایای دیگری را نیز در دست دارد که از این میان میتوان به صرفه جویی در هزینه و زمان در داوری، راحتتر بودن قواعد داوری و غیرعلنی بودن داوری، اشاره نمود.
مقایسه نهاد داوری با نهادهای مشابه
۱ ) مقایسه داوری با کارشناسی
کارشناس فردی است که به واسطه دانش و تجربه اش در خصوص موضوعات مختلف متخصص است وتوانایی ابراز نظر در آن مورد را داراست . داور وکارشناس هر دو در ماهیت دعوا وارد می شوند وابراز نظر مینمایند. ولی ماهیت اظهار نظرکارشناس با ماهیت ابراز نظرداور متفاوت است ودر واقع نظر کارشناس قاطع دعوا نیست و صرفا یک نظریه است ولی نظر داور قاطع دعوا می باشد .
۲ ) مقایسه داوری با صلح و سازش
صلح وسازش یعنی اینکه دعوایی در دادگاه مطرح شده و طرفین با توافق در دادگاه صورتمجلس سازش را امضا مینمایند و از این نظر که دو طرف دارد و قاضی هم در آن دخیل است با داوری شباهت دارد.
در صلح وسازش قاضی همیشه صورت مجلس سازش را پیشنهاد می دهد وطرفین می پذیرند، پس ایده ای است که از طرف قاضی مطرح می شود و زمانی لازم الاجراست که طرفین بپذیرند. ولی رای دارو در هر حال بین طرفین لازم الاجراست وطرفین نمی توانند بگویند که رای داور را قبول ندارند.
۳ ) مقایسه داوری با رسیدگی مراجع قضایی
هر دو هدف اصلیشان فیصله دادن به دعواست و هر دو ملزم هستند که یک سری اصول حاکم بر دادرسی را رعایت نمایند. ولی وجه تمایزشان از این جهات است که مبنای حل و فصل اختلاف در مراجع قضایی قانون است و مبنای حل و فصل اختلاف در داوری قرارداد داوری است و این یک نتیجه در پی دارد وآن هم اینکه داور منتخب طرفین هست ولی در مراجع قضایی قاضی منصوب حکومت است و طرفین در انتخاب او دخالتی ندارند.
دخالت دادگاه ها در داوری :
رویه ی کشورهای طرفدار داوری بین المللی، در طی این سال ها که داوری نقش مستقل و قانونی خود را در تجارت
فرامرزی یافته، همواره تاکید بر جلوگیری از نقش مداخله جویانه دادگاهها در داوری داشته است. چرا که کاهش مداخله قضائی در داوری منجر به حفظ صحت جریان داوری و مختومه بودن رأی داوری می گردد. این کشورها معتقدند دادگاهها باید تنها نقش حمایت کننده در داوری بین المللی داشته باشند.
از دیگرسو، در  قوانین  داخلی برخی از کشورها، قلمروی گسترده ای برای دخالت دادگاهها در داوری تعریف شده است. از این دیدگاه، مداخله دادگاه در طول جریان داوری، نقش موثری در به ثمر رسیدن داوری و امور مربوط به آن از جمله، نصب و جرح داوران، صدور قرار موقت در طول جریان داوری، احراز خاتمه اختیارات داوران، تجدیدنظر از تصمیم داور در صلاحیت خود و مساعدت دادگاه در کسب دلیل، همچنین اجراي رأي داور هنگام امتناع طرف بازنده از اجراي داوطلبانه حکم، دارد. در ایران، قانون آئین دادرسی مدنی هیچ گونه مقرراتی در خصوص عدم مداخله دادگاه ها در جریان داوری ندارد و قلمرو مداخله دادگاه ها در داوری وسیع است.
با نگاه به هردو نظریه، تکذیب نمیکنیم که لازمه حیات داوري ، وجود حدي  از  مداخله  دادگاه است و البته که این  دخالت  باید دارای چهارچوب و مرزبندي  باشد. درغیراینصورت، ممکن است از اهداف اصلی ارجاع امر به داوري به دور افتد .
 

تهیه شده در واحد حقوقی تجارت پویا

ثبت نظر

rpjfuywo

20