آرشیو مجلات

جبران خسارت در نقض قراردادهای بین المللی 1397/10/30

article img

توسعه کشورها ، لاجرم ، گسترش تجارت بین الملل را نیز به همراه خواهد داشت و در جهان تجارت بین الملل که بستر مناسب رشد قراردادهای بین المللی تجاری است ، وجود نظام حقوقی کارآمد و همه جانبه ، امری غیرقابل اجتناب است. نظامی که طرفین قرارداد ضمن پذیرش اصولش ، برای دریافت حقوق خود بدان متوسل شوند.
حال در زمانی که هنجارها و قواعد این نظام حقوقی قوام یافته و کارآمد ، مورد نقض آشکار قرار گیرد ، امنیت و آینده این جامعه ی قانونمند جهانی و چه بسا اعضای آن ، مورد تهدید و خطر واقع خواهد شد. در چنین موقعیتی مسئولیت بین المللی ، امری مهم در جایگاهی ویژه تلقی میشود.
در طول سالهای گذشته و بر مبنای اشتراکات موجود در انواع نظام های حقوقی کشورها ، برای دستیابی به همسان سازی قوانین در عرصه ی بین المللی ، در موضوعات قراردادهای بیع بین المللی ، اسناد و مقرراتی تدوین شده است که به شکلی ممتاز درعناوین ذی اهمیت در بیع بین المللی کالا مطرح گشته و تاثیر شایانی در صدور آرای قضایی و داوری دارند.
« اصول قراردادهای تجاری بین المللی  » و « کنوانسیون های قراردادهای بیع بین المللی کالا » از جمله مهمترین اسناد فراملی مذکوردر زمینه تجارت بین الملل و جوانب آن است .
با این مقدمه به اصل موضوع مقاله ، یعنی « جبران خسارت در نقض قراردادهای بین المللی » خواهیم پرداخت.
در اصول قراردادهای تجاری بین المللی ، جبران خسارت ناشی از نقض تعهدات قراردادی ، میبایست به نحوی انجام گیرد که خسارات وارده کاملاً جبران شوند ، در واقع به این صورت که زیان دیده در موقعیتی قرار گیرد که اگر تعهدات به درستی صورت میگرفت ، چنان شرایطی میداشت. باید گفت که کنوانسیون قراردادهای بیع بین المللی کالا (1980 ) ، نیز چنین تعریفی از جبران خسارت دارد و رویه های قضایی و داوری بین المللی نیز بر این تعریف صحه میگذارند.
اما شاید در همین مبحث ، لازم باشد تا خود نقض تعهدی که منجر به خسارت وارده شده نیز مختصراً مورد توضیح واقع شود. نقض تعهد ، در شرایطی رخ میدهد که یکی از طرفین قرارداد ، بدون هیچ دلیل موجه یا معذوریتی ، در مورد تعهدات مذکور خود در قرارداد ، قصور یا امتناع کند و تعهد در کیفیت یا کمیت یا زمان و  و مکان مورد توافق به شکلی که از قبل پیش بینی شده بود ، انجام نشود.
برای تشخیص خسارات موجب مسئولیت و قابل جبران ، اوصاف و خصوصیاتی در سیستم های حقوقی مختلف مطرح گردیده که بر سر همه آنها توافق وجود ندارد.
این اوصاف خاص از نظر کنوانسیون بیع بین المللی کالا (1980 ) ، به این شرح است :
الف ) خصوصیات اولیه ی خسارات قابل جبران :
1- خسارات وارده قطعی باشد:  قطعی و جبران پذیر بودن خسارت ، خصوصیتی بدیهی در مبحث جبران خسارت است که به همین دلیل در کنوانسیون ذکر نشده است ولی مسلما از شروط الزامی و اولیه ی جبران خسارت است.
البته خسارت قطعی در ماده 74 کنوانسیون ، در دو نوع تلف و عدم النفع ( ازبین رفتن نتیجه مال و مانع برسر رشد آن) تعریف میشود که هر دوی آن شامل جبران خسارت میباشد. لازم به ذکر است که در قوانین ایران ، خسارت به عدم النفع ، قابل جبران نیست.
2-خسارت از طریق نامشروع وارد شود : بنا بر این شرط ، اعمال حق نباید دلیل ورود خسارت شده باشد. به بیان دیگر ، ورود خسارت میبایست از طریق نامشروع و نامتعارف ایجاد شده باشد . نه به دلیل اقداماتی مانند اعمال خیار فسخ ، استیفای حق خسارت زننده ، دفاع مشروع ، اعمال حق حبس یا ... که هیچ یک باعث ضمان نخواهد شد.
البته باید گفت این اصل نیز ب دلیل واضح و مبرهن بودنش ، در کنوانسیون تصریحی ندارد ولی میتوان از روح مواد 45 ، 61 و 74 ، برداشت نمود که نامشروع بودن خسارت امری الزامی است.
3-خسارت وارده باید بلاواسطه ایجاد شده باشد : به عبارت دیگر خسارت باید مستقیماً حاصل علت خسارت زا بوده و غیر مستقیم و با واسطه تلقی نشود.
از نظرکنوانسیون خسارات غیر مستقیم را نمیتوان مطالبه نمود . هرچند عده ای معتقدند که چنانچه این نوع خسارت در هنگام انعقاد قرارداد قابل پیش بینی باشد ، میتواند مورد مطالبه هم قرار گیرد.
4-خسارت وارده قبلاً جبران نشده باشد : اگرچه در این باره نیز در کنوانسیون ، اشاره نشده است اما بدیهی است که جبران خسارت با هدف اعاده ی وضع سابق انجام میشود نه سوء استفاده و ازدیاد مال.


ب) خصوصیات ثانویه ی خسارات قابل جبران
1-خسارت موردنظر مشمول خسارات مادی است : این موضوع که خسارات مورد قبول کنوانسیون شامل خسارات معنوی نمیگردد و تنها شامل خسارات مادی میشود ، تصریحی در کنوانسیون ندارد ولی با رجوع به ماده 5 این مقررات ، میتوان مفهوم موید این نتیجه را برداشت کرد.
2-خسارت مورد نظر تنها شامل خسارات مالی است : ماده 5 کنوانسیون ، به وضوح اعلام میکند که صرفاً شامل خسارات مالی میشود و خسارات بدنی مشمول مقررات کنوانسیون نمیشود.
3-خسارات میبایست صرفاً به اموال طرف قرارداد واردآمده باشد : با عنایت به مواد 4 و 74 کنوانسیون ، خسارات وارده بر اموال ثالث با وجود اینکه ناشی از نقض تعهدات قراردادی بیع بین المللی باشد ، قابل جبران نخواهد بود و در چنین شرایطی بنا بر قانون داخلی کشورها رسیدگی صورت میگیرد.
تهیه شده در واحد حقوقی تجارت پویا

ثبت نظر

gaaohvhq

20