آرشیو مجلات

اعمال خیارات در بیع الکترونیک (1) 1397/07/04

article img

به گزارش واحد حقوقی تجارت پویا ؛ یکی از بحث برانگیزترین موضوعات حقوقی مطرح در تجارت الکترونیک ، اعمال خیارات در معاملات و بطور اخص بیع الکترونیک است. گرچه با وجود چالش های فراوان این مبحث ، منابع نوشتاری کمی از آن تدوین شده و اختلاف نظرهایی نیز در آن جاری است. البته با وجودی که مبحث خیارات در قانون مدنی ما جایگاه ویژه ای را به خود اختصاص داده ولی در قانون تجارت الکترونیک هنوز خلاء بسیاری در این مورد وجود دارد. بخصوص که تجارت الکترونیک بستر مناسبی برای شکل گیری روش های خاص و جدید از کلاهبرداری است و مصرف کننده تنها با رجوع به تبلیغات و ابزار آن است که وارد معامله میشود ، به این ترتیب به حمایت بالاتری از جانب قانون گذار ، بویژه در موضوع "اعمال خیارات" ، نیاز هست.
برای ورود به این مبحث ، لازم است که ابتدا به شرح  واژه"خیار" بپردازیم و آن را در اصطلاح فقهی حقوقی اش نیز مورد بررسی اجمالی قرار دهیم:
"خیار" اسم مصدر برای "اختیار" است که نتیجه بهره بردن از آن در واقع ایجاد خیار برای برهم زدن یا ابقای معامله خواهد بود. خیاری که در باب معاملات مورد بحث فقها واقع شده ، میتواند توسط هریک از متعاقدین و یا یک نفر از آنها و یا شخصی ثالث ، اختیار فسخ معامله یا ابقای آن را داشته باشد. موید این حق ، جلوتر از قانون ، فقه و شرع است که طبق آن صاحب خیار امکان منحل ساختن عقد لازم را دارد. لازم به ذکر است که بدانیم وجود خیار در معامله ، به این معنی نیست که کل عقد باطل میشود زیرا چنانچه  گفته شد هریک از متعاملین که خیار دارد ، بین انحلال و ابقای عقد مخیر است و ممکن است حتی رضایت به دریافت مابه التفاوت دهد (خیار عیب). ناگفته نماند که فسخ در اصطلاح فقهی برهم زدن عقد و  برگشتن به حالت سابق است. در این مقاله ، هرچند مجال برای پرداختن تمام و کمال به این موضوع به قدر کافی نیست ، میکوشیم تا به قدر حوصله ، به تعدادی ازخیارات پرکاربردتر در حوزه تجارت الکترونیک از منظر فقه و قانون بپردازیم.
دو عنوان خیار مجلس و خیار حیوان در اینجا ، مختصراً مورد بحث قرار میگیرد و سه عنوان خیار شرط ، رویت و تخلف از وصف و تدلیس ، در بخشی دیگر از گزارش های واحد حقوقی تجارت پویا ،در بخش حقوقی این مجموعه شرح میشود.
-خیار مجلس : ماده 397 قانون مدنی ، خیار مجلس را چنین تعریف میکند : هر یک از متبایعین بعد از عقد فی‌ المجلس و مادام که متفرق نشده‌اند اختیار فسخ معامله را دارند.
آنچه که مبنای اختلاف نظرهای موجود در زمینه تحقق این تعریف از خیارمجلس در مبادلات الکترونیکی یا حتی صوتی ، شده است مفهوم "مجلس" است. همانطور که گفته شد قانون مداران در این رابطه دارای نظر واحدی نیستند، بخصوص در دیدگاه سنتی حقوق ایران ، رای غالب بر این ملاک تکیه دارد که حضور فیزیکی خریدار و فروشنده است که تشکیل دهنده مفهوم "مجلس " خواهد بود. در واقع زمانی عقد در مجلس محقق میشود که ایجاب و قبول در یک بعد زمانی و مکانی به یکدیگر ارائه شوند.
شاید در همین ابتدای بحث اشاره به یکی از مفاد اجلاس مجمع فقه اسلامی (کنگره ششم -6/3/52) در ارتباط با تجارت از طریق وسائل ارتباطی اعم از صوتی یا تصویری ، خالی از لطف نباشد :
"زمانی که عقد بین دونفر، در یک زمان واحد اما در مکان های دور از هم از طریق تلفن یا بی سیم انجام شود ، در این صورت عقد بین آنها ، از جمله ی عقد بین دو نفر حاضر به حساب می آید "
در مصوبه مذکور ، تجارت از طریق تلفن به عنوان تجارت بین دو فرد حاضر دانسته شده ، پس به طریق اولی تجارت از طریق وسایل الکترونیک نیز همین حکم را خواهد داشت.
امروزه قانون تجارت الکترونیک نیز صحه بر همین نظر میگذارد اما همچنان با وجود سکوت در قبال موضوعات زیادی از این مبحث ، مبهم و گنگ و اختلاف برانگیز است.
در ادامه استدلال موافقان و مخالفان را درباب امکان اعمال خیار مجلس در معاملات الکترونیک ، اجمالاً بیان میکنیم:
عده ای در آن دسته عقود الکترونیک که به صورت لحظه ای و بی درنگ منعقد میشود ، مثل چت یا ویدئو کنفرانس ، به نحوی که هریک بتواند بدون قطع مکالمه طرف دیگر، حرف بزند ، همچون احکام معاملات تلفنی ، خیار مجلس را جاری میدانند. بخصوص در ارتباط ویدئو کنفرانس که دو طرف معامله در یک زمان واحد شرایط ایجاب و قبول را به نظر یکدیگر میرسانند و اطلاعات و داده ها بدون هرگونه وقفه ای به طرف مقابل ارسال میشود. در چنین شرایطی که طرفین آنلاین هستند ، اگرچه حضور فیزیکی در مجلس واحد ، میسر نمیشود اما با وجود ارتباط ذهنی ایجاد شده و سرعت ارتباطی که منجر به توالی کامل ایجاب  وقبول شده ، خیار مجلس ، در معاملات الکترونیک از طریق ویدئو کنفرانس یا چت پذیرفته میشود.
اما دسته ای از فقها و حقوقدانان معتقدند که اگر عقد بیع در قالب تلفن یا چت ، واقع شود ، خیارمجلس ،ایجاد نخواهد شد ، زیرا خیار مجلس از امور استثنا شده در لزوم عقد است و محدود نمودن آن بخاطر حفظ اصاله اللزوم و ضرورت حفظ و قوام معاملات ایجاب میکند که به روش غالب عقد بیع اختصاص داده شود. (کاتوزیان/ج10/ش 32) پس نتیجه میگیرند که وجود ارتباط فکری و تلفنی و حتی تصویری به منزله حضور در مجلس نخواهد بود.
-خیار حیوان: به این دلیل که امکان دارد درحیوان عیبی نهفته باشد که نتوان آن را تمییز داد ، و بخصوص اینکه تشخیص حیوان سالم برای مردم عادی امری سخت و گاهاً غیرممکن است ، طبق ماده 398 قانون مدنی ،سه روز مهلت به خریدار برای فسخ عقد بیع ، داده شده است.
در قانون تجارت الکترونیک به این خیار هم اشاره ای نشده است و ما نه تنها برای تحقق خیار حیوان بلکه در هرجای دیگر از سکوت و ابهام قوانین در قانون تجارت الکترونیک ، از ماده 4 قانون تجارت الکترونیک ، بهره میجوییم که میگوید : درمواقع سکوت و یا ابهام باب اول این قانون، محاکم قضایی بایدبراساس‌سایرقوانین‌موضوعه ورعایت چهارچوب‌فصول وموادمندرج دراین‌قانون، قضاوت‌نمایند.
با این وصف خیار حیوان در قراردادهای الکترونیک ، قابل تحقق است . البته با وجود دو شرط : اول اینکه ، طبق ماده 33 قانون تجارت الکترونیک ، زمان مابین ارسال تا تحویل به اطلاع خریدار برسد . و دوم اینکه ، این خیار و هرنوع خیار فسخ دیگر ، درست بعد از تحویل کالا و لازم شدن عقد قابل اعمال خواهد بود.
 

تهیه شده در واحد حقوقی تجارت پویا

ثبت نظر

خیار سالادی

بامشاد نقوی

خیار سالادی

bsuctxtq

20